MANTARLARIN EKOLOJİSİ

Mantarların iki genel beslenme kay-
nağı vardır. Saprotrofik olanlar, besinlerini
yapraklar, ağaçlar, gübre veya diğer man-
tarlar gibi ölü organik maddeler ve canlı
organizmalardan alabilir.
Saprotrofik mantarların miselyumu,
ölü organik maddenin çoğunu oluşturan
kompleks karbonhidratları, alkolleri, yağ-
ları ve proteinleri parçalamak için bir dizi
enzim üretir. Kompleks polimerler, enzim-
ler tarafından hiflerin büyüyen uçlarında
daha küçük monomerler ve dimerler ha-
line getirerek alt tabakaya salınır. Sonra
bu ürünleri ana beslenme kaynağı olarak
geri emerler. Bu süreç, hücre dışı sindirim
ve emici beslenme olarak bilinir. Olü or-
ganik maddenin çoğunluğunu oluşturan
ahşap; esas olarak selüloz, hemiselüloz
ve lignin'den (kompleks bir alkol) oluşr.
Saprotrofik mantarlar, birincil ayrıştırıcılar
olarak karmaşık organik bileşikleri par-
çalayıp, önemli biyolojik öğeleri geri dö-
nüştürerek çevre için kritik bir rol oynarlar.
Parçalanma ürünlerinin sadece bir kısmı
mantar tarafından absorbe edilmesi ne-
deniyle ekstraselüler (hücre dışı) sindirim
% 100 verimli değildir. Bazı besin madde-
leri diğer organizmalara kalır.

Bazı çürükçül mantarlar karınca ve termitler tarafından yetiştirilir.Bunlardan en ilginçleri termitler tarafından beslenen Termitomyces cinsi üyeleridir.

Ortaya çıkarılan termit mantarı

(Termitomcyces eurrhizus)(Masaa 2017

Bazen patojenik mantar türleri (örn,Heterobasidion annosum)çam ve köknar gibi önemli kerestelik ağaçlara saldırarak ciddi ekonomik zarara neden olur.Birkaç patojen mantar(Örn., Asterophora ve Hypomyces türleri)Russula ve Lactarius gibi diğer mantarla-ra saldırır. Mikoparazitizmin (mantar pa-razitliğinin) ekolojik sonuçları ve ev sahibimantarların nüfus yapısına etkileri bilin-memektedir.Odun gibi besin açısından zayıf alttabakalarda yetişen birkaç yenebilenmantar üreten fungus türü yırticidır. Ör-neğin, normalde ahşap sömürücü olarakdüşünülen bir tür olan istiridye mantarının(Pleurotus ostreatus) miselyumu, kimya-sal olarak nematodların yerlerini algılaya-bilir. Avını şok eden bir nörotoksin salgı-layıp daha sonra nematodun vücudundabüyüyerek enzimatik olarak iç organlarısindirebilir. Mantar bu yolla azot yönün-den yoksun olan ağaç üzerinde azot ihti-yacını karşılamış olur.

Biyotrofik mantarların pek çok ekolojikaçıdan önemli rollerinden biri de çok çeşit-li ağaç kökleri ile ektomikoriza oluşturma-laridır. Gerçekten de tüm bitki ailelerininyaklaşık %10'u, ektomikorizal mantarlarile birlikte karşılıklı simbiyozlar oluştur-maktadır. Örneğin Pinaceae (çamgiller),Fagaceae (meşeler), Betulaceae (huşağaçları), Salicaceae (söğütler) ve Erica-ceae (fundalar). Çeşitli yaygın ektomiko-rizal mantarlar arasında Amanita, Cantha-rellus, Cortinarius, Inocybe, Hygrophorus,Laccaria, Tricholoma, Boletus, Suillusve tüm toprak altı yumru (hypogeous)mantarlar sayılabilir. "Ektomikoriza" teri-mi, mantar miselyumunun doğasındankaynaklanır. Mantarın gelişiminin gençlikaşamasında (kısa ve durgun bir dönem)ana kök ucu etrafında oluşan bir hifal kı-lif (manto) ağaç kökü etrafında gelişerekonu sarar ve ağaç ile bağlantı kurar. Buağ, mantar ve ağaç hücreleri arasındakisu ve besleyici elementlerin transferiningerçekleştiği yerdir. Miselyum kök dışın-da, toprakta, yaprak çöpünde ve ayrış-mış ahşapta geniş bir hif ağı oluşturabilir.Ektomikorizal mantarlar, konukçu ağacasu ve çözünmüş mineral besin madde-leri; özellikle aZot, potasyum ve fosforsağlar. Misel ağının geniş yüzey alanı,bitkinin su ve mineral emme kapasitesinibüyük ölçüde arttırır. Buna karşılık, ağaçise mantarlara fotosentez yoluyla üretilenbasit sekerleri (alukoz sukroz) sağlar.

Ektomikorizal mantarlar ayrıca topraktakibitki besin alımına müdahale eden fenolikbileşikleri indirger. Ağacı bakteri ve pa-razit mantarlardan koruyan antibiyotiklerüretir ve ağaca ağır metallere karşı dirençkazandırır. Geniş miselyum ağı, farklı bitkitürlerinin köklerini birbirine bağlayarak birbitkiden diğerine karbon, azot ve diğerbesin maddelerinin transferini kolaylaştı-rabilir. Bu durum, fidanların yerleşmesinive gölgeye tahammülsüz bitkilerin des.teklenmesini sağlar. Bitkiler arasındaki re-kabetin azalmasına ve topluluk yapısınındengelenmesine yardımcı olur.Mikorizal mantarlar kutup ormanla-rindaki toprak karbonunun % 50-70'iniayrıştırır ve karbon dengesinde önemli roloynarlar. Asit yağmurlarının neden oldu-ğu topraktaki pH düşüşünden ve tarımsalamaçlarla kullanılan azot gübrelerindenolumsuz etkilenirler. Mantarların bolluğuve çeşitliliğinde oluşacak değişikliklerkarbon salınımı ve orman sağlığı yönün-den küresel sorunlara neden olabilir.Ülkemizde, mevcut pek çok bitki türü(Monotropa gibi) hayatını mikorizal man-tarlara borçludur. Fotosentez yapamayanve kendi yiyeceklerini üretemeyen bubitkiler, besin maddelerini ektomikorizalmantarların miselyumlarından çalmak-tadır. Bunlar mikorizal hileciler veya my-koheterotroflar olarak bilinirler. Russula,Tricholoma ve Rhizopogon mantarları adıgeçen ağaçlarının kökleri ile simbiyotiktir ve fotosentez yapmayan bitkiler bunların miselyumlarına girerek şekerlerini alırlar.

Bazidyumlu mantarlardan birkaçı,likenler gibi yosunlarla ilişki kurarak be-sinlerini onlardan alırlar. Likenlerin aksinemantar meyvelerinde hiçbir yosun mev-cut olmayıp bunlar normal mantarlarabenzemektedir. Ancak miselyum, alglerisararak küçük, yeşil yumrular oluşturur.Lamelli Lichenomphalia ve kâse şekilliMulticlavula türleri likenleşmiş bazidyum-lu mantarlar arasında sayılabilir. Bu ilişkitam olarak karşılıklı alışverişe dayanansimbiyoz bir ilişki olmadığı, aksine hafifmantar parazitliği şeklinde oluştuğu be-lirlenmiştir.Mantarlar ayrıştırıcılar, patojenler vesimbiyozlar olarak rollerine hizmet etme-nin yanı sıra ekolojik olarak başka açılar-dan da önemlidir. Çürükçül ve mikorizalmantarların geniş miselyum ağları yaprakkalıntılarını birbirine bağlayarak özellik-le dik yamaçlarda erozyonu önlemeyeyardımcı olur ve böylece geri kazanılanbesin maddelerini tutarak maksimumfayda sağlarlar. Birçok mantar türününmiselyumu, hiflerin yüzeyinden kristal ha-lindeki kalsiyumu seçici olarak kalsiyumoksalat olarak alabilir ve depolayabilir.Microarthropodların (toprakta yaşayanküçük böcekler) hoşlanmadığı ve onlariçin toksik olan bu kristaller, predasyonakarşı miselyumun korunmasına yardımcıolur. Mantarlar tarafından kayaçlardan önemli ölçüde kalsiyum okzalat ayrştırı-lip kolaylıkla oksalikasite dönüştürülür vetoprak oluşumuna yardımcı olur. Ayrıcamisel tabakaları, potansiyel olarak zararlıbakterileri yoğun toprak akışı olan alan-lardan uzaklaştırarak biyolojik filtre gibietki gösterebilir. Mantarlar ve miselyum,insanlar da dahil birçok hayvanın, sayısızböcek ve nematodun diyetlerinin bir bileşeni olarak besin ağında önemli bir rol oynamaktadır.

©2019 by ÇIĞ İSTİRİDYE MANTARI.